Về Trạm Tấu nghe chuyện vận động người Mông ăn chung Tết

Đã thành thông lệ, những năm trước đây, cứ vào dịp cuối tháng 11 đầu tháng 12 âm lịch là người Mông ở Trạm Tấu (Yên Bái) lại chuẩn bị đón Tết cựu truyền, nhưng từ xuân Quý Tỵ 2013, thực hiện chủ trương của tỉnh Yên Bái về vận động đồng bào Mông đón chung một Tết với các dân tộc khác để bảo đảm việc học tập của học sinh và thuận lợi cho sinh sản, tăng thêm tinh thần đoàn kết dân tộc, người dân tộc Mông nơi đây đã chuyển sang ăn Tết chung với các dân tộc khác trên địa bàn. Ăn Tết 30 ngày Theo truyền thống có lâu đời, người Mông dùng lịch mặt trăng (âm lịch) nhưng cách tính của người tính có sự di dịch với lịch của người kinh là không có tháng thiếu và không có năm nhuận. Mỗi tháng có 30 ngày, ngày thứ 361 là ngày mùng một Tết của một năm. Như vậy, với năm nhuận của âm lịch theo cách tính của người kinh thì Tết của người Mông diễn ra trước Tết Nguyên đán hàng tháng trời. Phóng to Mùa lúa xuân ở Trạm Tấu Chính vì ăn Tết theo lịch dương, nên cuối tháng con bò (ứng với tháng 11 âm lịch của người Kinh) hoặc đầu tháng con hổ (tháng 12 âm lịch) là các làng bản người Mông đã tấp nập không khí Tết. Đó là khi mùa màng xong xuôi, ngô lúa đầy bồ, lợn gà đầy sân, cỏ khô đã chuẩn bị cho bò ngựa, Tết truyền thống của người Mông kéo dài từ rằm tháng rút cuộc của năm trước đến rằm tháng trước tiên của năm mới. Việc ăn Tết cựu truyền của người Mông nặng tính cộng đồng, dòng họ, mang tính nội tộc là đốn. Thành thử, không phải ai cũng được mời đến ăn Tết hoặc tự ý đến chúc Tết gia đình họ. Tết là dịp những người cùng dòng máu, cật ruột, cùng dòng tộc về gặp nhau nhận, họ ăn uống, chúc tụng… Ông Nguyễn Thành Hưng (Trưởng phòng NN&PTNT) huyện Trạm Tấu cho biết, trước đây bà con người Mông ăn Tết trước tết Nguyên đán 1 tháng và ăn ròng trong cả tháng 11 âm lịch, ăn luân phiên từ nhà nọ sang nhà kia trong bản, trong họ nên hầu như mọi hoạt động sản xuất kinh tế bị ngưng trệ. Việc ăn Tết kéo dài cũng dẫn đến những hệ quả như trẻ con người Mông nghỉ học rất nhiều, tình trạng yếu rượu gây rối cũng phức tạp, người dân bỏ bễ công việc đồng áng, ruộng vườn… Nhận thấy những bất cập trong việc ăn Tết riêng của người Mông ở Trạm Tấu và các địa phương khác, lãnh đạo tỉnh Yên Bái và các huyện đã vào cuộc vận động người Mông ăn chung một tết với người dân trong huyện. Tuy nhiên, nói thì dễ, khi bắt tay vào làm lại gặp muôn vàn khó khăn. Chủ tịch huyện vận động bà con ăn chung một Tết Khi nhắc tới câu chuyện vận động, người dân Mông ở một số xã của Trạm Tấu ăn Tết chung, Chủ tịch UBND huyện Trạm Tấu Giàng A Thảo cho biết, Trạm Tấu có 11 xã và 1 thị trấn, trên địa bàn có 11 dân tộc anh em sinh sống, trong đó người Mông chiếm tới hơn 70%. Khi bắt tay vào vận động người Mông ăn chung một Tết cũng gặp nhiều khó khăn, tuy nhiên “mưa dầm thấm lâu”, với phương pháp tuyên truyền sâu rộng đến từng thôn bản, gia đình nên kết quả đạt được cũng rất tốt. Năm 2013 là cái tết chung đầu tiên, năm nay là cái Tết thứ 2. Phóng to Ông Giàng A Thào - chủ toạ UBND huyện Trạm Tấu chia sẻ thông tin về những khó khăn trong ngày đầu vận động bà con người Mông ở Trạm Tấu ăn Tết chung, ông Thào cho biết, những tháng cuối năm 2013, khi đã vận động được hầu hết người dân ở các xã trong huyện đón chung một tết, chỉ còn xã Bản Mù là người dân không muốn phá lệ cũ, cán bộ địa phương đã “giở hết võ” nhưng tâm lý người dân vẫn chưa thông. Khi nghe báo cáo tình hình đó, ông Thào đã trực tiếp xuống dự hội nghị của các thôn Bản Mù để nắm bắt tâm tình nguyện vọng của người dân. Qua tìm hiểu từ người dân Bản Mù, ông Thào nhận thấy mối băn khoăn lớn nhất của đồng bào là” tổ tông mình từ xưa vẫn được cúng Tết như thế, nay mình làm khác đi thì tiên sư sẽ quở trách”. Thành ra, ông Thào đã giải thích bằng cái lý rất đời thường: “Năm nào mình cũng chỉ tổ chức Tết một lần, chứ có phải mình không ăn Tết đâu mà tiên sư trách cứ con cháu. Chỉ có điều là mình sẽ cúng tiên sư chậm hơn so với trước đây một tẹo thôi. Tôi cũng là người Mông nên tôi hiểu, thánh sư mình chỉ độ trì cho con cháu thôi, chứ ai lại làm khổ con cháu vì cúng Tết muộn. Hơn nữa, tôi là người Mông lại là lãnh đạo cao nhất của chính quyền huyện, nếu bà con không ủng hộ tôi thì côi như tôi đã không hoàn thành nhiệm vụ của mình”. Điều rất đáng mừng là rốt cục, bà con cũng nghe và Tết Quý Tỵ năm 2013, tất thảy người Mông ở các xã trong huyện Trạm Tấu đã đón chung một cái Tết với cộng đồng các dân tộc khác. Đi thực tại tìm hiểu tâm can ước muốn và sự chuẩn bị đón Tết của người Mông, một số xã của Trạm Tấu, một điều dễ nhận thấy là năm nay bà con đã thấy rõ cái hay, cái lợi của việc ăn Tết chung với người dân cả nước. Về xã Trạm Tấu những ngày này, người dân không chỉ hồ hởi bởi một năm ngô được mùa, không chỉ giúp bà con có bát ăn bát để mà còn có tiền để mua sắm các vật dụng cho Tết. Chúng tôi đến thăm gia đình ông Giàng A Đê, bà Sùng Thị Cha ở xã Trạm Tấu. Theo chia sẻ của ông bà, thời khắc đầu tháng 12 những năm trước, gia đình đã vào Tết được mấy ngày rồi, làm cỗ mời anh em bà con ăn uống, đến khi hết Tết là trong nhà chẳng còn gì. Còn theo san sẻ của ông Giàng A Hành (bí thơ Đảng Ủy xã Trạm Tấu), nếu đồng bào Mông mình cứ ăn Tết theo kiểu ngày xưa thì thật phí phạm, thậm chí còn nghèo đi vì ăn Tết. Đã có trường hợp khi bác mẹ ăn Tết rồi nhưng lúc con đi học ở xa về thì cha mẹ phải làm Tết lại, ăn Tết riêng và dài gây hoang thời kì khiến cho đến lúc làm mùa thì làm vội, làm không hết ruộng, hết nương nên lúa, ngô không tốt, không nhiều nên bởi vậy cứ nghèo mãi, đói ăn, thất học… Những ngày nay, đồng bào Mông ở xã Xà Hồ cũng đang tất bật chuẩn bị gieo cấy vụ đông xuân nhưng ai cũng hồ hởi khi được hỏi về một cái Tết chung thứ hai, phần đông người dân nơi đây san sớt, việc ăn Tết chung nên làm từ lâu. Chị Vàng My Thảo (người dân xã Xà Hồ) cho biết, ở trong thôn có 3 dân tộc sinh sống là Mông, Kinh và Thái, những năm trước, mình nghỉ ăn Tết họ vẫn đi làm, khi mình đi làm họ lại nghỉ nên không có hoạt động gì chung, không đến chơi nhà nhau được. Năm 2013 đón Tết chung vớ đều ở nhà, mấy ngày Tết cùng nhau vui chơi, phụ nữ có dịp ngồi cùng nhau trò chuyện gia đình, thôn, bản mình thấy mọi người gần gủi nhau hơn…Gia đình cũng chuẩn bị lợn, gà, gạo nếp và rượu ngon để chuẩn bị đón một cái Tết vừa rồi. Chăm lo cho người dân đón Tết vui tươi, lành mạnh Ông Vũ Quỳnh Khánh (bí thơ Huyện ủy Trạm tấu) cho biết, lợi ích của việc tổ chức ăn Tết chung năm 2013 cũng đã làm thay đổi tư tưởng cảu các già làng, trưởng bản nên việc tiếp vận động đồng bào ăn chung một Tết năm nay sẽ thuận lợi hơn. Trạm Tấu sẽ chuẩn bị chu đáo kế hoạch đảm bảo an ninh trật tự và tổ chức các hoạt động vui tết đón xuân để đồng bào trong xã có một cái tết chung thật vui, thật đoàn kết và để sau tết là có thể bắt tay ngay vào sinh sản vụ xuân, Ông Giàng A Thào - chủ toạ UBND huyện Trạm Tấu. Quang Sơn – Lý Hồng